نقش جالب «یخچال» در زندگی ایرانیان!


گروه تاریخ خبرگزاری فارس – امین رحیمی: یخچال برقی که در دنیا به آن «یخچال» می گویند، بی دلیل نیست که ایرانی ها به آن می گویند یخچال؛ یخچال های طبیعی، ایرانی ها و یخچال های دست ساز بودند که ماه ها یخ را نگه می داشتند و در تابستان آب و نوشیدنی و غذا را خنک می کردند. یخچال‌ها در شهرهای سردسیر و کوهستانی و همچنین در شمال تهران قرار داشتند و معمولاً حوض‌هایی بودند که در زمستان‌ها آب در داخل آن یخ می‌زد و در تابستان تکه‌های یخ را می‌شکست و به خانه می‌برد. یخچال های دست ساز در شهرهای گرمسیری و معتدل ایران نیز ساخته می شد تا در گرمای تابستان هیچکس بدون یخ نماند و این یخچال ها تنوعی داشتند.

«یخچال زیرزمینی» در مناطق شمال مرکزی و شمال غربی ایران مانند تهران، ساوه، زنجان، همدان و تبریز ساخته شده است. «یخچال بدون قوس» معمولاً در اصفهان ساخته می شد و شامل حوضی پوشیده از یخ و پوشیده از نی یا حصیر بود. همچنین یک «یخچال گنبدی» وجود داشت که بر روی آن گنبد آجری بزرگی بر روی «چال» یا مخزن یخی ساخته شده بود که برای شهرهای کویری و مناطق شمال شرقی ایران در نظر گرفته شده بود.

به گفته یکی از گردشگران غربی، در اروپای قرن هجدهم و نوزدهم، در هر زمانی در اروپای قرن هجدهم و نوزدهم، فقط اشراف و ثروتمندان یخی برای نوشیدن آب سرد می آمدند: «نحوه حفظ یخ در ایران آنقدر پیشرفته است که حتی فقیرترین مردم هم می توانند یخ داشته باشند».

عکس از یخچال در دوره کاجار

یخچالهای صفوی و یخچالهای کجار

یخچال های دست ساز قرن هاست که بخشی از زندگی و زندگی روزمره ایرانیان بوده و این به لطف رژیم غذایی و غذاهای ایرانی است. و البته مهندسی هوشمندانه ای داشتند و ایرانی ها در یخچال هایی که می توانستند سرمای زمستان را تا اواخر تابستان نگه دارند، بهره وری و کارایی را به حداکثر رساندند. یکی از قدیمی ترین توصیفات یخچال های دست ساز ایران در سفرنامه ژان شاردن، جهانگرد فرانسوی دوره صفویه آمده است و به شرح زیر است: آن را حمل می کنند، پس شامگاهان آن را پر آب می کنند.

صبح که کاملا یخ زد آن را با رنده یا رنده باغچه بشکنید و تکه تکه کنید. بعد حوض های مربع شکل را مثل دیروز پر از آب شیرین می کنند…

«پس از حداقل هشت روز کار متوالی به ترتیب فوق، تکه های یخ به ضخامت پنج تا شش فوت به دست می آید … در شش هفته … گودال به طول و عرض و عرض مورد نظر جمع می شود و با یخ پر می شود. .

کارگران فریزر که در یخچال کار می کنند

در زمان قاجار، یخچال‌های طبیعی در اطراف شهرهای بزرگ ایران از جمله تهران بیشتر می‌شد و یخ‌های تهران به گواوا معروف بودند. جعفر شهری، مورخ معاصر، در کتاب تهران قدیم درباره این یخچال‌ها نوشته است: آب در زمستان می‌ریخت و در اثر باد به یخ تبدیل می‌شد که به دیوار بلندی برخورد کرد و به عقب برگشت. ممکن بود … انبارهای بدون سقفی هم وجود داشت که پس از پر شدن با کاه و تشک پوشانده می شد، اما به ته انبار پشت بام نمی رسید، اما گرمای تابستان بیشتر یخ ها را آب می کرد و به چاه می فرستاد. در پایین انبار “.

نمونه‌هایی از یخچال‌های طبیعی در مناطق کویری ایران که میراث فرهنگی و شاهکارهای معماری و مهندسی ایران محسوب می‌شوند.

بهترین یخ تهران کدام بود؟

معروف است که مردم تهران به حوض یا گودالی که آب یخ در آن می گذرد «یخ چاوان» و انباری که یخ روی هم انباشته می شد «توچال» یا «پاچال» می گفتند. از یخچال های تهران نیز می گویند: «در بیشتر نقاط تهران قدیم یخچال هایی وجود داشت که برای تهیه و فروش یخ به اهالی استفاده می شد. این یخچال‌ها اغلب نزدیک دروازه‌های شهر بودند و دروازه دولاب بیشترین یخچال‌ها را داشت. دروازه های گار و کانی آباد و منطقه دوشنبه په نیز تا حدودی از این مزیت بهره مند شدند.
«مویرالممالک، حاجی بکر، حاجی آقامحمد، حاجی علی اکبر، حاجی شیخ رضا و حاجی رجب از معروف ترین یخچال های تهران بودند.

جالب اینجاست که خیابان یخچال تهران نیز نام خود را از یخچال دست‌سازی که گویا اهالی گلهک در نزدیکی خیابان برای تامین یخ شمیری‌ها ساخته‌اند، گرفته است. بهترین یخ تهران الان چی بود؟ در روایتی آمده است: «چند سالی که در کوه‌های شمیران برف زیادی می‌بارید، تکه‌های یخ و برف می‌بارید که یخ‌فروشان در اواخر بهار با الاغ و قاطر از بلندی به شهر می‌بردند. بهترین یخ تهران قدیم به شمار می رفت».

قجاری یخ‌فروش

انتهای پیام/




این را برای یک صفحه جلد پیشنهاد دهید